پیشگیری از آسیب های اجتماعی

تحقیق در مورد پیشگیری از آسیب های اجتماعی

 

از آنجایی که پیشگیری از آسیب‌ های اجتماعی (Social Pathology) یکی از مسایل مهم و دغدغه‌های اساسی هر جامعه‌ای است تحقیق در مورد روش‌ها و راهکارهای پیشگیری از آسیب های اجتماعی بسیار ضروری به نظر می‌رسد.

آسیب‌ های اجتماعی چیست؟

مطالعه انحرافات و كجروي‌هاي اجتماعي عبارت است از مطالعه و شناخت ريشه بي‌نظمي‌هاي اجتماعي.

در واقع، آسيب‌شناسي اجتماعي مطالعه و ريشه‌يابي بي نظمي‌ها، ناهنجاري‌ها و آسيب‌هايي نظير بيكاري، اعتياد، فقر، خودكشي، طلاق و...، همراه با علل و شيوه‌هاي پیشگیری از آسیب های اجتماعی و درمان آن‌ها و نيز مطالعه شرايط بيمارگونه و نابساماني اجتماعي می‌باشد..

به زبانی دیگر، مطالعه خاستگاه اختلال‌ها، بي‌نظمي‌ها و نابساماني‌هاي اجتماعي، آسيب‌شناسي اجتماعي است چرا که اگر در جامعه‌اي هنجارها مراعات نشود، كج‌روي پديد مي‌آيد و رفتارها آسيب مي‌بيند؛ يعني، آسيب زماني پديد مي‌آيد كه از هنجارهاي مقبول اجتماعي تخلفي صورت پذيرد.

عدم پاي‌بندي به هنجارهاي اجتماعي موجب پيدايش آسيب اجتماعي است.

از طرفی دیگر، اگر رفتاري با انتظارات مشترك اعضاي جامعه و يا يك گروه يا سازمان اجتماعي سازگار نباشد و بيشتر افراد آن را ناپسند و يا نادرست قلمداد كنند، كج‌روي اجتماعي تلقّي مي‌شود. سازمان يا هر جامعه‌اي از اعضاي خود انتظار دارد كه از ارزش‌ها و هنجارهاي خود تبعيت كنند.

اما طبيعي است كه همواره افرادي در جامعه يافت مي‌شوند كه از پاره‌اي از اين هنجارها و ارزش‌ها تبعيت نمي‌كنند.

افرادي كه همساز و هماهنگ با ارزش‌ها و هنجارهاي جامعه و يا سازماني باشند، «همنوا» و يا «سازگار» و اشخاصي كه برخلاف هنجارهاي اجتماعي رفتار كنند و بدان‌ها پاي بند نباشند، افرادي «ناهمنوا» و «ناسازگار» مي‌باشند.

در واقع، كساني كه رفتار انحرافي و نابهنجاري آنان دائمي باشد و زودگذر و گذرا نباشد، كجرو يا منحرف ناميده مي‌شوند. اين گونه رفتارها را انحراف اجتماعي و يا كجروي اجتماعي (Social Devianced) گفته می‌شود.

مقاله پیشگیری از آسیب‌ های اجتماعی

 چگونه تشخيص دهيم رفتاري از حالت عادي و ـ به اصطلاح ـ نرمال خارج شده و به حالتي غيرنرمال و نابهنجار تبديل شده است؟

 ملاك‌ها و معيارهايي وجود دارد. با اين معيارها و ملاك‌ها مي‌توان تشخيص داد كه رفتاري در يك سازمان، نهاد و يا جامعه‌اي عادي و مقبول و نرمال است، يا غير عادي، غيرنرمال و نابهنجار.

عمدتاً چهار معيار براي اين امر وجود دارد:

الف) ملاك آماري آسیب‌ های اجتماعی:

از جمله ملاك‌هاي تشخيص رفتار نابهنجار، روش توزيع فراواني خصوصيات متوسط است كه انحراف از آن، غير عادي بودن را نشان مي‌دهد. كساني كه بيرون از حد وسط قرار دارند، افراد نابهنجار تلقّي مي‌شوند و رفتار آنان رفتاري غيرنرمال و انحرافي تلقي مي‌شود.

براي مثال، از نظر آماري وقتي گفته مي‌شود كه لباسي مُد شده، يعني بيشتر افراد جامعه آن را مي‌پوشند.

بنابراين، صفتي كه بيشتر افراد جامعه نپذيرند، خارج از هنجار تلقّي شده و غير طبيعي و نابهنجار تلقّي مي‌شود.

ب) ملاك اجتماعي پیشگیری از آسیب‌ های اجتماعی

انسان موجودي اجتماعي است كه بايد در قالب الگوهاي فرهنگي و اجتماعي زندگي كند. اينكه تا چه حد رفتار فرد با هنجارها، سنّت‌ها و انتظارات جامعه و يا نهاد و سازمان خاصي مغايرت دارد و جامعه چگونه درباره آن قضاوت مي‌كند، معيار ديگري براي تشخيص رفتار نابهنجار و بهنجار است.

يعني رفتاري كه مورد قبول افراد نباشد و مثلا با پوشيدن لباس خاصي از سوي افراد جامعه با عكس‌العمل آنان مواجه شويم، اين گونه رفتارها نابهنجار تلقّي مي‌شود. البته، اين معيار هم در همه جوامع امري نسبي است.

ج) ملاك فردي آسیب اجتماعی

از جمله ملاك‌هاي تشخيص رفتار نابهنجار، ميزان و شدت ناراحتي است كه فرد احساس مي‌كند؛ يعني اگر اين رفتار خاص، با ارزش‌ها و هنجارهاي اجتماعي سازمان خاصي مثلا فرهنگيان و يا كل افراد جامعه ناسازگار باشد؛ به سازگاري فرد لطمه بزند و با عكس العمل افراد آن جامعه يا آن نهاد مواجه گردد، چنين رفتاري نابهنجار تلقّي مي شود.

د) ملاك ديني:

علاوه بر اين، در يك جامعه ديني و اسلامي، معيار و ملاك ديگري براي تشخيص رفتارهاي بهنجار از نابهنجار وجود دارد؛ چرا كه معيارهاي مزبور، معيارهايي است كه توسط افراد يك جامعه با قطع نظر از نوع اعتقادات، مورد پذيرش واقع مي شود؛ يعني افراد جامعه در خصوص ارزش يا هنجاري بودن موضوع خاص توافق نموده، در عمل به آن پاي بندند و متخلفان را بسته به نوع و اهميت هنجار، تنبيه مي‌كنند.

امّا در يك جامعه ديني و اسلامي معيارهاي فوق براي ارزش‌هاي اجتماعي است و در آنجا كارايي دارد. معيار تشخيص ارزش‌ها و هنجارهاي ديني به وسيله آموزه‌هاي ديني تعيين مي‌شود.

ممكن است رفتاري خاص در همان اجتماع هنجار تلقّي نشود و مرتكبان را كسي توبيخ و يا سرزنش نكند ولي در شرايطي خاص ارتكاب چنين عملي در يك جامعه ديني هنجارشكني تلقّي شود.

براي مثال، خوردن و آشاميدن در روزهاي عادي و حتي در يك جامعه ديني هنجارشكني تلقّي نمي‌شود. ولي اگر همين عمل در جامعه مذكور و در ماه مبارك رمضان و در ملأ عام صورت گيرد؛ تخطي از هنجارهاي ديني تلقّي شده، مجازات سختي هم از نظر ديني و شرعي و هم از نظر اجتماعي در انتظار مرتكب چنين عمل ناپسندي است.

بنابراين، معيار ديگر تشخيص رفتارهاي نابهنجار و بهنجار در جامعه ديني، تطبيق و سازگاري و يا عدم تطبيق و ناسازگاري با آموزه‌ها و هنجارهاي ديني است. اگر عمل و رفتاري با هنجارها و آموزه‌هاي ديني سازگار باشد، عملي بهنجار و اگر ناسازگار باشد، عملي نابهنجار تلقّي مي‌شود.

 آسيب‌ها و انحرافات اجتماعي چگونه پديد مي‌آيند و عوامل پيدايش آسيب‌ها و انحرافات اجتماعي كدامند؟

 بررسي و ريشه‌يابي انحرافات اجتماعي از اهميّت زيادي برخوردار است. انحرافات و مسائل اجتماعي امنيت اجتماعي را سلب و مانعي براي رشد و توسعه جامعه محسوب مي‌شود.

به طور كلي، هر رفتاري كه از آدمي سر مي‌زند، متأثر از مجموعه‌اي از عوامل است كه به‌طور معمول در طول زندگي سر راه وي قرار دارد و وي را به انجام عملي خاص وادار مي‌كند.

هر چند بررسي عميق انحرافات اجتماعي مجال ديگري مي‌طلبد، اما به اجمال، به چند عامل مهم پيدايش انحرافات اجتماعي اشاره می‌شود.

عوامل به وجودآورنده انحراف و كج‌روي در جوامع مختلف يكسان نيست و مناطق از نظر نوع جرم، شدت و ضعف، تعداد، و نيز از نظر عوامل متفاوتند. اين تفاوت‌ها را مي‌توان در شهرها، روستاها و حتي در مناطق مختلف و محله‌هاي يك شهر مشاهده كرد.

در هر جامعه و محيطي سلسله عواملي همچون شرايط جغرافيايي، اقليمي، وضعيت اجتماعي، اقتصادي، موقعيت خانوادگي، تربيتي، شغلي و طرز فكر و نگرش خاصي حاكم است كه هر يك از اين‌ها در حسن رفتار و يا بدرفتاري افراد مؤثر است.

شهرنشيني لجام گسيخته، گسترش حاشيه‌نشيني و فقر، اتلاف منابع و انرژي را به دنبال دارد. حاشيه‌نشيني در شهرها، با جرم رابطه مستقيم دارد. تنوع و تجمل، اختلاف فاحش طبقات اجتماعي ساكن شهرهاي بزرگ، تورّم و گراني هزينه‌هاي زندگي، موجب مي‌شود تا افراد غير كارآمد كه درآمدشان زندگي ايشان را كفاف نمي‌دهد، براي تأمين نيازهاي خود، دست به هر كاري هر چند غير قانوني بزنند.

از ديگر عوامل محيطي جرم، مي‌توان فقر، بيكاري، تورّم و شرايط بد اقتصادي نام برد كه بر همه آحاد جامعه، اقشار، گروه‌ها و نهادها تأثير گذاشته و آنان را تحت تأثير قرار مي‌دهد.

در پيدايش انحرافات اجتماعي و رفتارهاي نابهنجار و آسيب‌زا عوامل متعددي به عنوان عوامل پيدايش و زمينه ساز مي‌تواند مؤثر باشد:

۱.عوامل فردي 

جنس، سن، وضعيت ظاهري و قيافه، ضعف و قدرت، بيماري، عامل ژنتيك و....

۲.عوامل رواني

حساسيت، نفرت، ترس و وحشت، اضطراب، كم هوشي، خيال پردازي، قدرت طلبي، كم رويي، پرخاشگري، حسادت، بيماري هاي رواني و...

عوامل محيطي برای بررسی پیشگیری از آسیب های اجتماعی

اوضاع و شرايط اقليمي، شهر و روستا، كوچه و خيابان، گرما و سرما و....

۳.عوامل اجتماعي

خانواده، طلاق، فقر، فرهنگ، اقتصاد، بي كاري، شغل، رسانه ها، مهاجرت، جمعيت و... .

از آنجا كه ممكن است در پيدايش هر رفتاري، عوامل فوق و يا حتي عوامل ديگري نيز مؤثر باشد، از اين‌رو، نمي‌توان به يك باره فرد بزهكار را به عنوان علت العلل در جامعه مقصر شناخت و ساير عوامل را ناديده گرفت.

اگر فرد، هر چند براي سرگرمي و تنوع و تفرّج دست به بزهكاري بزند، اين كار وي كم كم زمينه‌اي خواهد بود تا به سمت و سوي بزهكاري سوق يابد. دليل عمده اين كار، چگونگي شروع به انجام عمل بزهكارانه و كشيده شدن فرد به اين راه است.

افراد بزهكار افرادي هستند كه همه زمينه‌ها و شرايط لازم براي انحراف در آنان وجود دارد. مهم‌ترين عامل در انحراف افراد و ارتكاب عمل نابهنجار، فردي است كه موجب سوق يافتن وي به سمت بزهكاري مي‌شود; چرا كه فردي كه مي‌خواهد اولين بار دست به بزهكاري بزند، نيازمند فردي است كه او را راهنمايي كرده و به اين سمت هدايت کند.

دومين عامل، امكانات و شرايطي است كه فرد در اختيار دارد و زمينه ارتكاب وي را براي اعمال خلاف اجتماع فراهم مي‌آورد.

فقر در خانواده، عدم تأمين نيازهاي اساسي خانواده، دوستان ناباب، محيط آلوده و...نيز از عوامل روي آوري فرد به بزهكاري است.

در عين حال، به طور مشخص مي‌توان عوامل عمده زير را به عنوان بسترها و زمينه‌هاي پيدايش انحرافات اجتماعي و يا هر رفتار نابهنجار عنوان کرد.; عواملي كه نقش بسيار تعيين كننده‌اي در پيدايي هر رفتاري، اعم از بهنجار و يا نابهنجار، ايفا مي‌كنند.

در عين حال، مهم‌ترين عامل يعني خود فرد نيز نقشي تعيين كننده‌اي در اين زمينه بازي مي‌كنند.

اجمالا، علل و عوامل پيدايش آسيب‌هاي اجتماعي، به ويژه در ميان نوجوانان و جوانان را مي‌توان به سه دسته عمده تقسيم نمود:

  • عوامل معطوف به شخصيت
  • عوامل فردي
  • عوامل اجتماعي.

اگر به موضوعات و دغدغه‌های اجتماعی علاقه مند هستید سایر مقالات سایت انجمن دنیای امن را دنبال کنید.

 

سیستم ارسال دیدگاه توسط CComment