چرا اینترنت اعتیادآور است؟

پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اینترنت

استفاده از اینترنت در بین نسل جدید جامعه در حال گسترش است و بخشی از زندگی افراد را تشکیل می‌دهد و طبیعتا این استفاده گسترده از اینترنت با عوارض زیادی روبه رو است که ضرورت پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اینترنت را به شدت افزایش می‌دهد.

امروزه برای خرید؛ جمع آوری اطلاعات؛ گفت و گو با سایر کاربران و بسیاری از فعالیت‌های دیگر از اینترنت استفاده می‌شود.

آنگونه که به نظر می‌رسد هیچ جنبه‌ای از زندگی نیست که تحت تاثیر این دهکده‌ی جهانی قرار نگرفته باشد. در کنار تمام محاسنی که استفاده از اینترنت و فضای مجازی برای انسان امروزی به همراه دارد؛ پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اینترنت مهم و ضروری به نظر می‌رسد چرا که این فنآوری نوین ارتباطی همچون یک شمشیر دو لبه است که می‌تواند مضرات و مشکلات فراوانی را خصوصا در بین نسل جوان و نوجوان و همچنین کودکان به همراه داشته باشد.

مشکلاتی که اگر با دقت کنترل نشود خصوصا در بین نوجوانان و جوانان باعث بروز آسیب‌های اجتماعی و فردی خطرناکی می‌شود.

 اینترنت یکی از ابزارهای پیشرفته فنآوری است که تشخیص اعتیاد آور بودن آن از مصرف مفید بسیار دشوار است. گرچه راهنمای تشخیص اختلالات روانی(DSM-IV) جهت شناسایی این اختلال مواردی را عنوان کرده است اما با این وجود امروزه استفاده از اصطلاح اعتیاد به اینترنت به وفور در بین پژوهشگران و روانشناسان استفاده می‌شود.

رشد روزافزون و عوارض ناگواری که اعتیاد به اینترنت به همراه دارد باعث شده که از این اختلال به عنوان اعتیادی که سرآمد همه‌ی اعتیادهای رفتاری است یاد شود.

طبق تحقیقات بسیاری که انجام شده برخی عوارض اعتیاد به شبکههای اجتماعی در کودکان و نوجوانان و بزرگسالان (والدین) شامل موارد زیر است:

          ✓      عدم مسئولیت‌پذیری اجتماعی

          ✓      مقایسه‌های بیش از اندازه و غیر معمول

          ✓      انزوای اجتماعی

          ✓      فقدان حمایت واقعی اجتماعی

          ✓      ناکارآمدی تحصیلی

          ✓      احساس خود ارزشی پایین

          ✓      اعتماد به نفس پایین و عزت نفس آسیب دیده

 

برای مثال در مطالعه‌ای که به بررسی ارتباط علائم روان پزشکی با اعتیاد به اینترنت در دانشجویان دانشگاه‌های ایران پرداخته شده بود؛ نتایج حاکی از آن است که همبستگی و رابطه‌ی مثبت و معناداری بین اختلالات روان پزشکی نظیر افسردگی؛ اضطراب؛ خود بیمار انگاری؛ وسواس؛ حساسیت بین فردی؛ پرخاشگری؛ پارانویا؛ روان پریشی و فوبیا وجود داشت.

چرا اینترنت اعتیادآور است؟

 

وقتی مرکز لذت، که مرکز پاداش نیز نامیده می‌شود، فعال است، احساس خوشی و لذت در ما به وجود می‌آید. خوردن قطعه‌ای از یک کیک، مقداری ماکارانی یا هر غذای دیگری که دوست دارید، این مرکز را فعال می‌کند. برنده شدن در یک رقابت، پذیرفته شدن در یک آزمون، مورد ستایش قرار گرفتن و دیگر تجربه‌های خوشایند، نیز این مرکز را فعال می‌کند.

سلول‌های عصبی که مرکز لذت را می‌سازند، با زبان شیمیایی دوپامین با هم ارتباط برقرار می‌کنند. این مولکول به عنوان پیام‌رسان عصبی از یک نورون (سلول عصبی) به نورون دیگر می‌رود، بر میزان آزاد شدن پیام‌رسان‌ از نورون‌های دیگر تاثیر می‌گذارد و احساسی از خوشحالی ملایم تا سرخوشی شدید را به وجود می‌آورد.

داروهای اعتیادآور غلظت دوپامین را در مرکز پاداش مغز افزایش می‌دهند.

این داروها نسبت به یک عمل رفتاری، خوردن یک غذای خوشمزه یا برنده شدن در یک مسابقه، غلظت دوپامین را بیش‌تر افزایش می‌دهند. البته هر دارو این کار را به شیوه‌ی متفاوتی انجام می‌دهد.

 

خوشی به ناخوشی می‌رسد

تا این‌جای داستان، زیاد بد نیست! مرکز لذت تحریک می‌شود و فرد سرخوشی فراوانی را تجربه می‌کند. اما یک داروی اعتیاد آور در دراز مدت نمی‌تواند چنین اثرهایی داشته باشد. با مصرف پیوسته‌ی دارو، دگرگونی‌های پایداری در مغز به وجود می‌آید: مصرف داروی اعتیاد آور، تعداد گیرنده‌های دوپامین را کاهش می‌دهد. نابودی گیرنده‌های دوپامین به مفهوم این است که تجربه‌هایی که در حالت عادی احساس خوشی و لذت به وجود می‌آورند، عقیم می‌مانند. یک غذای خوشمزه، یک گفت و گوی جالب یا یک پیغام عالی، هیچ کدام به اندازه‌ دوران پیش از اعتیاد، هیجان و خوشی به پا نمی‌کنند.

این قضیه در مورد اعتیاد به اینترنت نیز کاملا صادق است. استفاده ازشبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی به علت تاثیری که در افزایش دوپامین در مغز دارند خود تاثیری اعتیادآور دارند بدین صورت که حس خوبی که از دیده شدن یا توجه افراد مختلف در شبکه‌های اجتماعی به ما دست می‌دهد باعث افزایش ترشح دوپامین می‌شود و این قضیه مرتبا ما را وادار به استفاده‌ی بیشتر می‌کند تا جایی که به حالت اعتیاد و مصرف بیش از اندازه در می‌آید که در بلند مدت مانند هر اعتیاد دیگری به ما صدمات زیادی وارد می‌کند مانند:

          ▪        حس ارضای فوری که این کار قدرت صبوری و امیدواری را کاهش می‌دهد

          ▪        کاهش اعتماد به نفس

          ▪        کاهش رضایت شغلی

          ▪        آسیب زننده به روابط فردی و خانوادگی

          ▪        و …

 

 

اینترنت و سو استفاده جنسی از کودکان:

و اما مهم‌ترین مساله‌ای که برای هر والدینی مهم و بسیار پردغدغه است تاثیرات استفاده از اینترنت بر کودکانشان و آسیب‌هایی است که در این مسیر در کمین آنان است.

مهم ترین این‌ها مساله‌ی اینترنت و سو استفاده جنسی از کودکان است.

فناوری می‌تواند فضایی برای سو استفاده از کودکان ایجاد کند. دسترسی ساده به اینترنت؛ گوشی‌های هوشمند و دوربین‌های دیجیتال احتمالا روش انجام برخی سواستفاده‌های جنسی را تغییر می‌دهد.  

به علت افزایش دسترسی به این نوع فناوری‌ها؛ افراد بزرگسال باید روش‌هایی را که در آن ممکن است کودکان از طریق اینترنت مورد آزار قرار بگیرند را بشناسند.

 

در مورد اینترنت و سو استفاده جنسی از فرزندانمان چه می‌دانیم؟

  • در ظاهر اینطور برداشت می‌شود که نوجوانان کم سن وسال اغلب درباره‌ی اینترنت اطلاعات کمی دارند اما در واقع اغلب آن‌ها درک زیادی از تجربیات و ریسک‌های آنلاین دارند.
  • نوجوانان با سن بیشتر در فعالیت‌های آنلاین گروهی مانند تالارهای گفت و گو و بازی‌های گروهی در فضای اینترنت مشارکت می‌کنند و خود را به شدت در معرض تجاوز شخصی آنلاین قرار می‌دهند.

صحبت کردن با کودکان در مورد خطرات اینترنت و ایمنی آن بخش مهمی از کاهش خطر است. به همین خاطر می‌توانیم با کودکان و نوجوانان درباره‌ی اینترنت به شیوه‌ای بسیار ساده همانگونه که با آن‌ها درباره رشد جنسی سالم و سو استفاده جنسی صحبت می‌کنیم؛ به گفت و گو بپردازیم و طبیعتا با ایجاد یک رابطه‌ی خوب والد- فرزندی و در اختیار گذاشتن اطلاعات موثق و صحیح به کاهش آسیب‌پذیری فرزندانمان کمک شایانی می‌کنیم.

 

 

منابع:

-اینترنت و آسیب‌های اجتماعی؛ محمدعلی حق پرست

-بررسی رابطه اعتیاد به اینترنت و سلامت روان؛ مریم کلهر نیا

-بررسی رابطه بین اعتیاد به اینترنت با افسردگی؛ اضطراب؛ فشار روانی و هراس اجتماعی در دانشجویان دانشگاه تهران؛ نسیم جعفری و مریم فاتحی زاده

-پیشگیری کنیم؛ آزیتا محمد کریمی

 

 

 

زاغه نشینی

آسیب‌های اجتماعی چیست؟

آسیب‌های اجتماعی یکی از دغدغه‌های اساسی جوامع امروزی است. با صنعتی و پیشرفته شدن جوامع و نیازمندی‌های انسان و به دنبال آن احساس ناکامی و محرومیت از خواسته‌هایی که چه به صورت حقیقی و چه به صورت کاذب برای انسان‌ها ایجاد شد؛ اعتیاد، فساد، دزدی، انحرافات جنسی و سایر آسیب‌های اجتماعی گسترش یافت. خیلی از این آسیب‌های اجتماعی در دوره‌های مختلف وجود داشته اما در هر زمان موردهای خاصی پررنگ‌تر بوده‌اند و برخی نیز متعلق به یک دوره خاص است

تعریف آسیب اجتماعی

آسیب اجتماعی هر گونه رفتار فردی یا جمعی عنوان می‌شود که در چارچوب اصول اخلاقی و قواعد عمل جمعی رسمی و غیر رسمی جامعه محل فعالیت کنشگران واقع نمی‌شود و در نتیجه با منع قانونی یا قبح اخلاقی و اجتماعی روبرو می‌گردد.

به همین دلیل است که خاطیان سعی می‌کنند ناهنجاری خود را از دید ناظران قانون، اخلاق عمومی و نظم اجتماعی پنهان کنند؛ زیرا در غیر این صورت با پیگرد قانونی، تکفیر اخلاقی وطرد یا سایر واکنش‌های منفی اجتماعی مواجه می‌شوند.

گونه شناسی آسیب‌های اجتماعی

آسیب‌های نوظهور:

آسیب‌های اجتماعی نوظهور در واقع همان آسیب‌های مرتبط با فناوری‌های جدید و به معنای عام آسیب‌های مرتبط با اینترنت است که  ماهواره، بازی‌های رایانه‌ای، تلفن همراه و برنامه‌های اجتماعی می‌توانند در این مجموعه قرار گیرند که به عقیده عده‌ی زیادی می‌تواند جزو آسیب‌های اجتماعی و روانی قرار گیرد. حریم خصوصی افراد در همه‌ی جوامع امروزی امری محترم وارزشمند است و حتی آن قدر اهمیت دارد که احترام به آن در قرن حاضر از مرزهای سنتی دین و اخلاق فراتر رفته و در بیشتر کشورهای جهان ضمانت قانونی دارد. از طرف دیگر شئونات  انسان‌ها  و اهمیت محفوظ ماندن آنها در فضای مجازی و امنیت اطلاعات مبادله شده جدیدا با چالش‌های زیادی مواجه شده و سلامت اخلاقی و مخصوصا جسمانی و روانی  کودکان ونوجوانان در جامعه در معرض خطرات فراوانی قرار گرفته است.

بزهکاری:

.بزهکاری در معنای عام و در زیر مجموعه‌اش سرقت و دزدی هم از لحاظ عرفی و هم از لحاظ  قانونی به عنوان یک آسیب اجتماعی جدی محسوب می‌شوند.

  • عوامل متعددی در بروز این مشکل شناخته شده‌اند مثل فقر و بیکاری، اعتیاد؛ فقر فرهنگی و شیوه‌های نادرست تربیتی. اما باید به این جنبه هم نگاه کرد که پایه‌های شخصیت اهمیت ویژه در ارتکاب دزدی دارند. ازعوامل روانی-عاطفی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
  • محیط اجتماعی نادرست
  • محیط خانوادگی مختل شده
  • آسیب‌های دوران کودکی
  • ناکامی‌های متعدد
  • احساس نارضایتی

زاغه نشینی

عوامل اجتماعی- محیطی نیز شامل موارد زیر است:

  • تفاوت طبقاتی و شکاف اقتصادی
  • زاغه‌نشینی شهرهای بزرگ
  • معاشرت با افراد ناصالح

انحرافات جنسی و روسپیگری:

از جمله آسیب‌های اجتماعی جدی روسپیگری یا تن‌فروشی یا به عبارتی دیگر بهره برداری جنسی و یا معامله پایاپای و بی‌بندوباری جنسی توسط زنان برای کسب درآمد عنوان شده است.

تن فروشی معمولا با سایر آسیب‌های اجتماعی مثل اعتیاد به مواد مخدر و الکل همراه است. زنان روسپی به درجات مختلف دارای اختلالات روانی مختلف مانند اختلالات شخصیت بوده و برخی از آنان به دلیل مخاصمه‌ای که در قبال مردان دارند به همجنس‌گرایی روی می‌آورند و احساس خصومت خود  با تحقیر مرد از طریق درگیر کردن وی در رابطه‌ای غیراجتماعی ابراز می‌کنند.

از علل دیگر این آسیب می‌توان موارد زیر را نام برد:

  •  فقر و بیکاری
  • گرسنگی
  •  جنگ
  •  تنوع و تجمل طلبی
  • اعتیاد 
  • کمرنگ شدن ازدواج
  • پایین بودن سطح سواد
  • سست بودن بنیان های خانوادگی
  •  مشکلات زناشویی

 طلاق:

طلاق بر انحلال یک ازدواج رسمی در زمانی که طرفین آن هنوز در قید حیاتند و بعد از آن آزادند تا دوباره ازدواج کنند دلالت دارد.

در واقع طلاق به معنای پایان قانونی یک ازدواج است. روان شناسان و جامعه شناسان، طلاق را یکی از آسیب‌های اجتماعی مهم به شمار آورده و بالا رفتن آن را نشانه بارز اختلال در اصول اخلاقی و به هم خوردن آرامش خانوادگی و در مجموع دگرگونی در هنجارهای اجتماعی می‌دانند.

طلاق

علل افزایش طلاق را می‌توان به شرح زیر است:

  • مشکلات اقتصادی
  • عدم توافق اخلاقی
  • ناکارامدی و نارضایتی‌های جنسی
  • عدم علاقه و کراهت طرفین از یکدیگر در نتیجه ازدواج‌های تحمیلی
  • دخالت دیگران به ویژه خانواده‌ها
  • عدم پای‌بندی به مذهب و ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی
  • اعتیاد
  • تنوع طلبی
  • انتخاب نادرست اولیه
  • پایین بودن سن ازدواج
  • ناآگاهی
  • تفاوت فرهنگی
  • بیکاری و مشکلات اقتصادی
  • مشکلات مربوط به مسکن و محل سکونت

 خودکشی:

ممکن است در نگاه اول خودکشی یک مشکل شخصی به نظر برسد ولی از آنجایی که به هر حال افراد در اجتماع زندگی می‌کنند و تأثیرات متقابلی همواره بین فرد و جامعه برقرار است، به عنوان یک معضل و یکی از آسیب‌های اجتماعی مورد توجه قرار می‌گیرد. آمار خودکشی معمولا با سایر جرایم و آسیب‌ها ارتباط مستقیمی دارد، برای مثال در میان گروه‌های مبتلا به اعتیاد خودکشی بیشتر دیده می‌شود.

جامعه شناسان معتقدند هر اندازه همبستگی اجتماعی سست و ضعیف گردد و ارتباط و تعلق فرد به جامعه کاسته شود، او آمادگی بیشتری برای پایان دادن به حیات خود پیدا می‌کند.

براساس مجموع تحقیقات که تاکنون انجام شده، علل و انگیزه‌های خودکشی در ایران را می‌توان چنین برشمرد:

  • مشکلات زناشویی و نامناسب بودن شرایط زندگی خانوادگی
  • عدم موفقیت در عشق و علاقه
  • اختلالات روانی و شخصیتی
  • فقر و بیکاری
  • اعتیاد
  •  تورم و شرایط نامساعد اقتصادی
  • گذار جامعه از حالت سنتی به صنعتی
  • حس پوچی و بی‌هویتی در جوانان

 وابستگی دارویی یا اعتیاد به مواد مخدر:

اعتیاد از مهم‌ترین آسیب‌های اجتماعی در تمامی جوامع علی‌الخصوص جامعه ما به حساب می‌آید.

اعتیاد به دلیل ویژگی‌های ذاتی خود، عموما با سایر آسیب‌ها همراه می‌شود و باعث به هدر رفتن نیروهای ثمربخش هر  جامعه‌ای می‌شود.

علل گرایش به اعتیاد از مسایل روانی و فردی تا مسایل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی گسترده می‌باشد. 

در نهایت باید گفت که دایره‌ی آسیب‌های اجتماعی بسیار وسیع بوده و هرکدام از این آسیب ها نیز به خودی خود از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند چرا که حتی مسائلی که شاید آسیب جدی‌ای نیز به شمار نروند چنان در بافت جامعه اثر می‌گذارند که ما پس از گذشت چندین سال شاهد تغییرات منفی زیادی در جامعه خواهیم بود.

ما اینجا در دنیای امن همراه با شما تک تک این آسیب‌های اجتماعی را بررسی خواهیم نمود.

یک روانشناس کودک و نوجوان می‌گوید: «بخشی از کودک‌آزارهای جنسی وارد حوزه تربیت جنسی شده‌اند و دلیل آن این است که هیچ‌کدام از نهادها باهم یک‌دست نیستند.. هرکسی از هرجایی که آمده، معلم تربیت جنسی شده و آموزش‌هایی می‌دهند که اصلا مناسب فرهنگ و زیست‌بوم ما نیست.»

فاطیما فردوس: «تابو»ها در اکثر اوقات می‌توانند شرایطی را فراهم کنند که پتانسیل تبدیل‌شدن به یک‌ مورد لوکس یا مُد داشته باشند. مصداق بارز آن هم تربیت جنسی کودکان است که بعد از اخبار پی‌درپی تجاوز و کودک‌آزاری اگرچه به‌خوبی پررنگ شد و لزوم آموزش آن در خانواده‌ها تا حدودی حس شد اما پروژه‌ای پر سود برای افرادی راه انداخت تا با فاصله‌ای زیاد از مردم، ژست معلم تربیت جنسی بگیرند و به کودکان آموزش دهند. در حالی که تنها پدر و مادر هستند که می‌توانند به کودکانشان تربیت جنسی را آموزش دهند.

 اضطراب کودکان (سخن 11)

بسیاری از کودکان مضطرب در درخواست برای پیوستن به فعالیتی که بقیه بچه ها انجام می دهند بی میل هستند . بیشتر اوقات آنها واقعا می خواهند که به سایر کودکان ملحق شوند اما کنار می ایستند و تماشا می کنند چون ممکن است که ندانند که چه بگویند یا از ترس اینکه نادان به نظر برسند،از امتحان آن خیلی می ترسند . پس یکی از مهارت هایی که پیش نیاز مهارت دوستی است ،مهارت “درخواست پیوستن” به فعالیت دیگران است .

چه خوب است که به فرزندانمان کمک کنیم که  با آرامش به سایر کودکان نزدیک شود و بخواهد که به فعالیت آنان بپیوندد.

گلرخ شلویری .روانشناس کودک و نوجوان

 

مدت زمان مطالعه:4 دقیقه

تقسیم بندی بازی:

ژان پیاژه روانشناسی است که نظریات ارزشمندی  در زمینه رشد شناختی ارایه کرده است.بازی از نظر وی عاملی است که در رشد هوشی و شناختی تاثیر دارد. پیاژه نظر جامعی در مورد بازی دارد و معتقد است بازی فعالیتی است که دارای هدفی خارجی نبوده و کاملا اختیاری و لذت بخش است و سازماندهی نمیشود و باید به دور از پرخاشگری باشد.

زیر مجموعه ها