همان گونه که خانواده جان مایه ی زندگی فرد را تشکیل می دهد خودش نیز تا حد بسیاری وابسته به نیروهایی است که از محیط اجتماعی بر آن وارد می آید. بسیاری از روان شناسان و جامعه شناسان معتقد به همبستگی متقابل فرد؛ خانواده و جامعه هستند. آنها معتقدند که مشکلات شخصی ریشه در یک شبکه ی {شناختی-اجتماعی} دارد و در این شبکه پویه های فردی؛ اجتماعی و خانوادگی در هم گره می خورند. در هفته های بعد به دو جنبه از محیط اجتماعی که تاثیر مهمی بر زندگی خانوادگی دارند توجه خواهیم کرد. گوناگونی فرهنگی و عوامل اجتماعی- اقتصادی. این دو عامل با اینکه نقش مهمی در زندگی خانوادگی ما و سبک آن دارند کمتر مورد توجه قرار می گیرند.

از نظر خانواده درمانگران سه راهبرد خانوادگی اصلی وجود دارد: ۱) دسته اول آنهایی که به قصد تداوم نظام خانواده سعی می کنند رابطه میان اعضا را حفظ کنند و به اصطلاح سعی در حفظ تعادل خانواده دارند. ۲) دسته دوم  دسته ای است که معمولا به طور موقت فشار روانی را تشدید می کنند تا به هدف مورد نظر دست یابند. ۳) دسته سوم آنهایی که به قصد مرمت تولید می شوند. مثل خانواده ای که با اصلاح الگوهای تعاملی میکوشد با شرایط بیرونی کنار بیاید و از این طریق نظام خود را زنده و کارآمد ساخته و در برابر نیاز های دایم التغییر اعضا پاسخگو باشد.

راهبرد های خانواده: خانواده‌ها معمولا الگو های تعاملی ثابت، مشترک، هدفمند و مکرری را به نمایش می‌گذارند. چیزی که روان شناسان به آن راهبرد های خانوادگی می‌گویند. این راهبرد‌ها عمدتاً از دید ناظران پوشیده هستند. معمولا مطرح نمی‌شوند و حتی از سوی مجریان آن نیز همیشه درک نمی‌شوند. برای مثال پسر اجازه ندارد پیش از مادر خود سخن بگوید و او نیز فقط پس از شوهرش صحبت می کند.

این راهبرد های خانوادگی که توسط همه اجرا می‌شوند الگو های تبادلی پیش بینی پذیری هستند که به یک اشاره توسط تمامی اعضا خانواده تولید می‌گردند به گونه‌ای که انگار هر یک از اعضا احساس می کند-چه بخواهد چه نخواهد- مجبور است نقشی را بازی کند که قبلا به خوبی جا افتاده است. در ادامه در مورد سه راهبرد خانوادگی اصلی صحبت خواهدشد

 

ساختار خانواده: خانواده از لحاظ ساختار؛ نظام عاطفی پیچیده ای است که ممکن است دست کم سه یا به خاطر طول عمر بیشتر ادمیان حال حاضر؛چهار نسل را دربر بگیرد. خانواده بدون توجه به سنتی یا غیر سنتی بودن؛ سازگاری یا عدم سازگاری و ساختار کارآمد یا آشفته ای که دارد؛ ناگزیر است خود را تا حد امکان به صورت گروهی کارآمد یا توانا درآورد به نحوی که بتواند نیاز ها و اهداف جمعی خود را برآورده سازد بدون آنکه دایما اعضای خود را از دستیابی به اهداف و نیاز های شخصی بازداشته باشد.

ویژگی تمام خانواده ها عبات است از محبت؛ وفاداری و تداوم عضویت. همین ویژگی هاست که آن را از سایر نظام های اجتماعی جدا می سازد. حتی هنگامی که این ویژگی ها مورد چالش قرار می گیرند؛ مثل زمانی که بحران خانوادگی پیش می آید؛ می توانید مطمین باشید که معمولا باز هم خانواده در برابر تغییر مقاومت نشان می دهد و برای بازگشت به حالات گذشته به الگوهای تعاملی آشنا ی خود تمسک می جوید. در نهایت باید دید که آیا خانواده با چنگ زدن به مهارت ها و الگوهایی که از قبل بدان ها عادت داشته؛ توان تغییر و حل مشکلات را خواهد داشت یا خیر.

 

فرض های خانوادگی: یکی از مسایلی که همیشه و همیشه در خانواده مهم بوده است همین فرض های خانوادگی است. هر خانواده فرض های بنیادین و ماندگاری در خصوص جهانی که در آن می زید تولید میکند و به اعضای خود انتقال میدهد. به رغم هرگونه تفاوت و تضادی که بین اعضا وجود داشته باشد؛ باز هم معمولا همه اعضا در این مورد مثل هم فکر؛ حس و عمل میکنند. برای مثال برخی خانواده ها عموما دنیا را مکانی قابل اعتماد؛ منظم؛ پیش بینی پذیر و قابل مهار میدانند. در نتیجه آنها به احتمال زیاد خود را با کفایت به شمار میاورند و از اینکه به طور گروهی با زندگی و چالش های لذت بخش آن کنار می آیند احساس راحتی میکنند. سایر خانواده ها اطراف خود را محیطی خطرناک؛ نااستوار و متزلزل و غیر قابل پیش بینی می انگارند لذا احساس اجبار زیادی دارند که همه با هم متحد باشند و همیشه راجع به تمامی مسایل اتفاق نظر داشته باشند تا بتوانند در برابر تهدید ها محفوظ بمانند. بیشتر مشکلات از همین جا به وجود می آیند که برخی خانواده ها از روی ترس فرزندان خود را محدود میکنند به آنها اجازه تفکر نمی دهند لذا معمولا فرزندانی با اعتماد به نفس پایین و آسیب دیده خواهند داشت.

 

نظام خانوادگی توانا میتواند میان نیاز های خانواده در قالب یک واحد خانوادگی و علایق شخصی تمامی اعضای خود تعادل برقرار سازد. اما در نظام خانوادگی ناتوان آشفتگی و هرج و مرج برقرار است به طوری که خواسته های بعضی از اعضا برطرف میگردد اما سایر اعضا نادیده انگاشته و فراموش میشوند.

خانواده چیزی بیش از مجموعه افرادی است که در یک فضای مادی و روانی خاص به سر میبرند. خانواده یک نظام اجتماعی و طبیعی است که ویژگی های خاص خود را دارد. این نظام اجتماعی مجموعه ای از قواعد واصول را برای خودش ابداع میکند؛،به اعضای خود نقش های متفاوتی میدهد. از سلسله مراتب قدرت برخوردار است، پیام های خود را اشکار و نهان با روش های متفاوتی رد و بدل میکند و روش های مذاکره و مساله گشایی خاص خود را دارد. با توجه به این تعریف نظام های خانوادگی ۲دسته اند: توانا و ناتوان

 

 

همه ی ما در خانواده هایمان با مشکلاتی گاهی ساده و کوچک و گاهی پیچیده و سخت مواجه هستیم. روزهایی را تجربه کردیم که انگار همه چیز در هم تنیده شده؛هر چه میگردیم مقصر را پیدا نمیکنیم؛ هیچکس راه حلی برای بیرون امدن خانواده از این اشفتگی و درگیری پیدا نمیکندو … این روزها درست زمانی است که مراجعه به یک مشاور یا خانواده درمانگر بیشترین کمک را به ما میکند اما این جا با جمعه ها با خانواده امن من ما با دانستن نکته های مهمی درباره ی سیستم خانواده و معضلات ان کم کم هر کداممان یک خانواده درمانگر کوچک خانه ی خودمان خواهیم شد. در قدم اول  لازم است که خانواده را بهتر بشناسیم. شناخت خانواده شامل تعریف خانواده؛ساختار خانواده؛ دستور کار خانواده؛ارزش های خانواده و خیلی از مسایل مهمی است که همه و همه به خانواده مربوط میشود. با شناخت بهتر خانواده؛جایگاه خودمان و سایر اعضا را بهتر میشناسیم. از وظایف و حقوقمان در خانواده اگاه میشویم و انگاه میتوانیم با ذهنی روشن تر به خانواده هایمان در حل مشکلاتشان کمک کنیم.

 

خودکارامدی خانواده

 

در قرون وسطی؛بچه ها وجود نداشتند بلکه به انها به سان بزرگسالان کوچکی نگریسته میشد که باید با انها همانند بزرگسالان رفتار میگردید.تصاویر خانواده ها از ان زمان مادران و پدرانی را نشان میدهد که لباس های ابریشمی و زربافت به تن داشتند.در کنار انها مینیاتور هایی از بزرگسالان میبینیم که در تصاویر به عنوان کودکان قلمداد میشدند. یعنی کودکان کوچک شده بزرگسالان بودند. از ان زمان تا کنون؛ کودکی به جایگاه بلند مرتبه ای در خانواده ارتقا یافته است.امروزه در خانواده ها؛والدین همانند گردش سیاره ها به دور خورشید؛به دور کودکانشان میچرخند. اما به طرز عجیبی اذعان میکنند که علارغم انهمه توجه و محبتی که به فرزندانشان دارند در کنترل کردن روابط خود با فرزندانشان و فرزندانشان با یکدیگر دچار مشکلاتی هستند. طبیعتا این به این علت است که خانواده سیستمی پیچیده است که برای کارامدی ان باید تک تک اجزا وظایف خود را به خوبی انجام دهند و اخلال در عملکرد یک جز به بهم ریختن سیستم کل خانواده منجر میشود.

در جمعه ها با خانواده امن من؛ما علاقه مندیم که به شما در خودکارامدی خانواده هایتان کمک کنیم. با ما همراه باشید.

نویسنده: زهرا سادات میرشجاعی

     مشاور خانواده